ಜೈಸಲ್ಮೇರ್ (ರಾಜಸ್ಥಾನ): ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ಅಪರೂಪದ ಹಾಗೂ ತೀವ್ರ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ವನ್ಯಜೀವಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಿ ರಕ್ಷಿಸುವ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಅವರ ದೂರದರ್ಶಿತ್ವದ ಫಲವಾಗಿ, ದೇಶದ ಪಕ್ಷಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲೊಂದು ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿದೆ.
ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಜೈಸಲ್ಮೇರ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಡೆಸರ್ಟ್ ನ್ಯಾಷನಲ್ ಪಾರ್ಕ್ (ಮರುಭೂಮಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಉದ್ಯಾನವನ) ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಸ್ಯಾಮ್ (Sam) ಎಂಬಲ್ಲಿ ಎರಡು ಗಂಡು ‘ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್’ (GIB) ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಬಿಡಲಾಗಿದೆ.
ಕೇಂದ್ರ ಪರಿಸರ, ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತು ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಸಚಿವ ಭೂಪೇಂದ್ರ ಯಾದವ್ ಅವರು ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ವಾಸಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸುವ ಮೂಲಕ ಈ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಮೈಲಿಗಲ್ಲಿಗೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
ದಶಕದ ಪರಿಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ಪ್ರತಿಫಲ:
ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಿಂದಲೂ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ‘ಜಿಐಬಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ’ (GIB Conservation Programme) ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದುವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಕೃತಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳಲ್ಲಿ (Captive Breeding) ಇವುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಈಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಈ ಯೋಜನೆಯು ಮುಂದಿನ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿದ್ದು, ಕೃತಕವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಮರಳಿ ಕಳುಹಿಸುವ (Rewilding) ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ನಾಂದಿ ಹಾಡಲಾಗಿದೆ.
ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಯಶೋಗಾಥೆ:
ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧಕರ ಶ್ರಮ: ಈ ಯಶಸ್ಸಿನ ಹಿಂದೆ ದೇಶದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು, ಸಂಶೋಧಕರು, ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯ ಉನ್ನತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ವರ್ಷಗಳ ನಿರಂತರ ಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಸಮರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವ ಅಡಗಿದೆ.
ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ಬಳಕೆ: ಕೃತಕ ಸಾಕಣೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅವುಗಳನ್ನು ಮರಳಿ ಕಾಡಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸುವವರೆಗಿನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹಂತದಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ವಿಜ್ಞಾನ ಆಧಾರಿತ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪಾಲಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ವಿರಳವಾಗಿರುವ ಗ್ರೇಟ್ ಇಂಡಿಯನ್ ಬಸ್ಟರ್ಡ್ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಂತತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಕೈಗೊಂಡಿರುವ ಈ ಹೆಜ್ಜೆಯು ಜಾಗತಿಕ ವನ್ಯಜೀವಿ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಭಾರಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿದ್ದು, #IndiaRewildsGIB ಅಭಿಯಾನದಡಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಯಶೋಗಾಥೆಯನ್ನು ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಸಂಭ್ರಮಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.